EDEBİYAT TEORİLERİ VE ELEŞTİRİLERİ ÇALIŞTAYI

25/26 EYLÜL 2020

Balıkesir

Edebiyat teorileri ve eleştiriciliği 20. yüzyılın ilk çeyreğinden itibaren önemli gelişmeler göstermiştir. Özellikle Rus biçimcilerinin ve yapısalcıların çalışmalarıyla, 1920’li yıllardan itibaren edebî dil ile bilimsel dil birbirinden keskin sınırlarla ayrılmıştır. Böylece kendine has inceleme yöntemleri ve tanımlanmış malzemesiyle edebiyat bilimi (literary sicences/fenn-i edeb) kurulmuş ve epeyce de taraftar bulmuştur. Bunlara ilave olarak, disiplinlerarası bir bilim olan göstergebilimin ortaya koyduğu veriler ışığında, edebiyat teorileri ve edebiyat incelemeleri; edebî metin çözümlemelerine yönelik yeni yöntemler ve yaklaşımlar geliştirmiş, yeni kavramlar ortaya çıkmıştır. Edebiyat teorilerinin ve edebiyat incelemelerinin ortaya koyduğu yeni kuramlar ve yeni terminoloji sayesinde, sadece edebî metinlerin çözümlenmesi değil; aynı zamanda siyasal, hukuksal, dinî, felsefî metinler de bu yeni yaklaşımlarla çözümlenmiştir. Bütün bunlar edebiyat teorilerinin ve edebiyat incelemelerinin 20. yüzyılda ve içinde bulunduğumuz 21. yüzyılın ilk 20 yılında epeyce önemli bir araştırma sahası olduğunu göstermektedir.

Edebiyat teorileri ve edebiyat eleştiriciliğine yönelik dünyada yapılan çalışmalar Türkiye’de de etkisini göstermeye başlamıştır. Özellikle 1980’li yıllardan itibaren edebiyat inceleme yaklaşımları ile ilgili önce çeviri düzeyinde başlayan çalışmalar, zamanla, telif ve uygulama alanlarında görülmüş ve Türkiye’de edebiyat teorileri ve eleştiriciliğinde ciddî bir birikim ortaya çıkmıştır. Son 40 yılda başta Saussure’ün Course de linquistique generale, Vladimir Propp’un Morfologie Skanska, René Wellek’in Literary Theories ve Peter V. Zima’nın The Philosopy of Modern Literary Theories başlıklı eserleri başta olmak üzere, çağdaş edebiyat kuramlarının gelişiminde eşik kabul edilen pek çok eser Türkçe’ye çevrilmiş, edebiyat kuram ve incelemeleriyle ilgili özgün eserler yazılmış ve bunlar Türk okurlarının hizmetini sunulmuştur. Bu alanda Tahsin Yücel, Akşit Göktürk, Berna Moran, Mehmet Kaplan gibi bilim adamlarının emekleri yadsınamaz. Ayrıca Alman Alımlama Estetiği, Anglo-Sakson Yeni Eleştirisi, Anlatıbilimsel incelemeler, Arketip eleştiri, Biçembilimsel edebiyat incelemeleri, Çağcıllık sonrası (postmodernisme) eleştiri, Dilbilime dayalı metin incelemeleri, Edebiyat toplumbilimi, Eleştirmeli yayın (edisyon kritik), Feminist eleştiri, Görüngübilimsel eleştiri, Göstergebilimsel metin çözümlemeleri, İç eleştiri, İstatistiğe dayalı edebiyat incelemeleri, İzlekçi eleştiri, İzlenimci eleştiri, Karşı eleştiri, Karşılaştırmalı edebiyat, Kuralcı eleştiri, Marksist Eleştiri, Metinlerarasılık, Nesnel eleştiri, Okur tepkisi eleştirisi, Okura dönük eleştiri, Olgucu eleştiri, Oluşumsal incelemeler, Öznel eleştiri, Psikoanalitik eleştiri, Ruhbilimsel eleştiri,  Ruhçözümleyimsel eleştiri, Sözbilime dayalı metin incelemesi, Tarihsel eleştiri, Toplumbilimsel eleştiri, Yapısalcılık, Yapısökücü eleştiri, Yaşamöyküsel eleştiri ve Yorumbilgisi gibi edebiyat eleştiriciliğinin farklı dalları üzerinde telif ve tercüme kitap ve makaleler yayımlanmış, söz konusu eleştirilerden hareketle Türk edebiyatına ait pek çok edebî metin analiz edilmiştir.

Bütün bu gelişmeler dikkate alınarak hazırlamayı planladığımız edebiyat kuramları, incelemeleri ve edebi ürünlerin eleştirileri çalıştayında, son 40 yılda Türkiye’de bu konuya dair yapılan çalışmaların tespitinin yapılması, edebiyat teorilerine dair uygulama ve teorik düzeyde çalışma yapan bilim adamlarının bir araya getirilmesi, karşılıklı fikir alışverişinde bulunulması ve bundan sonra yapılacak çalışmalara dair bir yol haritasının belirlenmesine dair işbirliği imkânlarının görüşülmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda Anadolu Semiyotik Araştırmaları Derneği (ANASEM) tarafından, Balıkesir Üniversitesi, Balıkesir Büyükşehir Belediyesi,  Balıkesir İl Kültür ve Truizm Müdürlüğ ile Karesi Belediyesi’nin değerli katkılarıyla, 25-26 Eylül 2020’de Balıkesir Öğretmenevi’nde (Balıkesir Merkez) edebiyat kuramları ve eleştirileri çalıştayı düzenlenecektir. Söz konusu çalıştaya edebiyat incelemeleri ve edebiyat eleştiriciliğine ilgi duyan araştırmacıları davet etmekten onur duyarız. Çalıştayda sunulan bildiriler Karesi Belediyesi tarafından ISBN’li kitap olarak yayımlanacaktır.

Çalıştay’da 20. yüzyılda gelişen belli başlı eleştiri teorilerinin teorik, uygulama, terminolojik ve kavramsal boyutta tartışılması amaçlanmaktadır. Bu konuların dışında da yine genel edebiyat teorileri ile edebiyat eleştiriciliği ve uygulamalarıyla ilgili olmak şartıyla, bildiriler kabul edilebilecektir.